De hobby begint weer langzaam op gang te komen. Voorlopig ben ik vooral bezig met het uitzoeken van uiteenlopende zaken, wat ertoe heeft geleid dat ik verschillende boeken heb aangeschaft; een aantal daarvan is nog onderweg. Het gaat daarbij vaak om werken die de tand des tijds niet hebben doorstaan — of waarvan vermoed wordt dat ze dat niet zullen doen — en die doorgaans alleen nog opduiken wanneer je er toevallig over struikelt in een tweedehandsboekwinkel. Een deel van deze “nieuwe” aanwinsten heeft inmiddels zijn weg naar de collectie gevonden.
Daarnaast is een ander deel online besteld via de website Abebooks, waar reproducties van oude Nederlandstalige werken beschikbaar zijn. Deze uitgaven zijn met name interessant voor de meer gedreven historieliefhebber en bieden vaak een zeldzame inkijk in gebruiken, technieken en smaken die we collectief zijn vergeten.
Juist om die reden wil ik een selectie van de opgenomen recepten vastleggen, door ze te parafraseren en waar nodig licht aan te passen zodat ze uitvoerbaar blijven in een hedendaagse keuken. Het doel is niet moderniseren, maar behouden: het toegankelijk maken van deze bereidingen zonder hun karakter te verliezen. Vaak gaat het daarbij om relatief eenvoudige handelingen zoals macereren, filtreren en het toevoegen van suiker.
De recepten worden zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke tekst weergegeven, maar omgezet naar een leesbaarder formaat met een duidelijk, stap-voor-stap stappenplan. In de originele werken zijn essentiële onderdelen — zoals de bereiding van suikersiroop — immers vaak elders in het boek verspreid beschreven. Houd er wel rekening mee dat oudere recepten zelden lijnvriendelijk zijn en doorgaans sterk leunen op zoetheid.
Waar mogelijk ligt de nadruk dan ook op het documenteren en bewaren van deze recepten: niet alleen als gebruiksaanwijzing, maar als culinair-historisch erfgoed dat anders gemakkelijk verloren dreigt te gaan.
Naam Recept: Anisette
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Voor 1,5 liter likeur (26 vol.%)
- 27 gram groene anijs of 15 gram steranijs
- 15 gram koriander
- 1 gram kaneel
- 0,25 gram foelie
- 500 ml suikersiroop
- 1000 ml sterke drank (wodka, eau de vie etc.) van 40 vol.%
Doe alles, behalve de suikersiroop, in een fles en laat een maand trekken. Filter.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water.
Voeg de suikersiroop toe aan de alcohol, meng goed en dan kan gebotteld worden.
Naam Recept: Aromatique
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Voor 1 liter kruidenlikeur (41 vol.%)
- 1 gram foelie
- 1 gram kardemom
- 1 gram kruidnagels
- 1 gram staartpeper
- 2 gram laurierblad
- 2 gram pepermuntblad
- 2 gram angelicawortel
- 2 gram gentiaanwortel
- 2 gram melissebladeren
- 2 gram kalmoeswortel
- 2 gram piment
- 3 gram gemberwortel
- 4 gram kaneelstaaf
- 5 gram kamille
- 10 gram curaçaoschillen
- 10 gram citroenschillen
- 150 ml alcohol 96 vol.%
- 700 ml graanbrandewijn ~ 38 vol.%
- 150 ml suikersiroop
- Gebrande suiker, optioneel voor kleuring, kan ook met karamelkleurstof gedaan worden.
Maak de kruiden en specijeren fijn in een vijzel met stamper en giet de alcohol en andere sterke drank erop. Filtreer na 14 dagen en pers de pulp goed uit.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 150 ml nodig is voor dit recept.
Voeg de suikeroplossing toe en kleur de drank met de gebrande suiker of karamelkleurstof.
Naam Recept: Benedictine
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Vereenvoudigd recept.
Voor 0,8 liter likeur (21 vol.%)
- 5 gram kardemomzaad
- 1 gram korianderzaad
- 1 gram angelicawortel
- 2 gram bijvoet
- 2 gram peprmuntblad
- 2 gram kalmoeswortel
- 1 gram lindebloesem
- 4 gram melisse
- 1 gram van kruidnagels, nootmuskaat en kaneel samen
- 330 ml suikersiroop
- 515 ml wodka van 40 vol.%
- 15 ml glycerine
Stamp de specerijen en kruiden fijn in een vijzel en macereer zeven tot tien dagen in de wodka. Filter.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 330 ml nodig is voor dit recept.
Voeg de suikersiroop en glycerine toe aan de alcohol.
Naam Recept: Chartreuse
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Tekst geeft aan dat dit er vrij dichtbij komt.
Voor 0,9 liter likeur (22 vol.%)
- 4 gram citroenmelisse
- 1 gram hyssop
- 1 gram bijvoet
- 2 gram angelicawortel
- 2 gram angelicablad
- 0,5 gram anijszaad
- 2 gram melisse
- 1 gram munt
- 1 gram dennetoppen
- 0,3 gram saffraan
- 0,3 gram kruidnagels
- 0,2 gram kardemom
- 400 ml suikersiroop
- 500 ml wodka van 40 vol.%
- 15 ml glycerine
Geen verdere beschrijving vermeld buiten dan indien groene kleur gewenst is, de saffraan vervangen dient te worden door groene voedselkleurstof.
Aanname:
Maak de kruiden en specijeren fijn in een vijzel met stamper en giet de alcohol en andere sterke drank erop. Filtreer na 14 dagen en pers de pulp goed uit.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 400 ml nodig is voor dit recept.
Voeg de suikersiroop en glycerine toe aan de alcohol.
Naam Recept: Cordial Médoc
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Smakelijke likeur uit grootmoeders tijd die vrijwel niet meer te koop is (en dit is al in 1983).
Voor 1,4 liter likeur (36 vol.%)
- 15 gram gedroode pruimen
- 3 gram iriswortel
- 200 ml alcohol 96 vol.%
- 700 ml brandewijn of cognac
- 200 ml madeira
- 100 ml rode Bordeaux
- 200 ml suikersiroop
Laat de pruimen en de iriswortel tien dagen of langer trekken in de alcohol en een deel van de cognac. Filter en voeg de rest van de cognac, de madeira, de Bordeaux en suikersiroop toe. Meng goed, laat een aantal weken staan en filtreer daarna.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 200 ml nodig is voor dit recept.
Opmerkingen vanuit de auteur, voor de afronding van het aroma kan er bij het extraheren van de pruimen, een half vanillestokje, 50 gram sultana rozijnen, wat anijs, koriander, nootmuskaat, kruidnagels en wat kaneel aan de alcohol toevoegen.
Naam Recept: Danziger Goldwasser
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Dit recept behoeft distilleren.
Voor 0,7 liter likeur (35 vol.%)
- 1 gram foelie
- 1 gram kardemom
- 2 gram koriander
- 2 gram kaneelstaaf
- 5 gram jeneverbessen
- 1 gram anijs
- 1 gram kaalmoes
- 1 gram komijn
- 1 gram lavendel
- 1 gram selderijzaad
- 2 gram kruidnagels
- 10 gram citroenschillen
- 110 ml alcohol 96 vol.%
- 90 ml water
- 200 ml kersenbrandewijn
- 200 ml graanbrandewijn
- 180 ml suikersiroop
- 20 ml rozenwater
- Iets bladgoud
Maal de kruiden en specijeren grof en laat ze vier tot vijf dagen liggen in een mengsel van alcohol en water. Filtreer dan en distilleer, vanaf 60 vol.% distillaat opvangen in gedeeltes tot de naloop komt, da stoppen. Vermeng dit distillaat met de rest van de ingredienten en voeg er wat fijngewreven bladgoud aan toe.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 180 ml nodig is voor dit recept.
Naam Recept: Dennetoppenlikeur
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Voor degene die zich durft te wagen aan excentrieke likeuren, recept komt van de vrouw van een boswachter.
Voor 0,8 liter likeur (26-32 vol.%)
- Handjevol jonge dennentoppen
- 700 ml gin
- 150 gram suiker
Pluk vroeg in het voorjaar een handjevol longe uitlopers van de denneboom, pluk niet alles uit dezelfde boom en bij voorkeur alleen van bomen uit de eigen tuin. Was deze lichtgroene scheuten en droog ze met papier, in een fles met wijde hals doen en de sterke drank erover gieten, voeg de suiker toe en schud zo nu en dan. Na een drie a vier weken filtreren.
Opmerkingen vanuit de auteur, de likeur zal meer naar bos smaken wanneer er een aantal jeneverbessen aan worden toegevoegd. Wie ooit in Griekenland is geweest en de Retsina heeft leren waarderen kan er een 0,5 theelepel hars bij doen.
Naam Recept: Een vorstelijke bitter voor de maag
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Likeur stamt uit Danzig, komt uit een oud likeurboek en volgens de auteur de moeite van het maken waard.
Voor 1 liter likeur (36 vol.%)
- 1 gram alantwortel
- 5 gram gentiaanwortel
- 6 gram kaneelstaaf
- 6 gram kruidnagels
- 10 gram curaçaoschillen
- 20 gram gedroogde oranjeappels
- 100 ml alcohol 96 vol.%
- 700 ml graanbrandewijn
- 200 ml suikersiroop
- Gebrande suiker, optioneel voor kleuring, kan ook met karamelkleurstof gedaan worden.
Maal de kruiden en specijeren fijn in een vijzel, giet de alcohol en de helft van de graanbrandewijn erover. Na veertien dagen filter en doe de rest van de drank erbij, suikersiroop en eventueel gebrande suiker of karamelkleurstof om te kleuren.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 200 ml nodig is voor dit recept.
Naam Recept: Gemberlikeur
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Gemberwortel behoeft voorbewerking om harsen en ongewenste smaakstoffen te verwijderen. Likeur zou bijzonder lang houdbaar zijn.
Voor 0,7 liter likeur (28 vol.%)
- 60 gram verse gemberwortel
- 10 gram zuiveringszout (natriumbicarbonaat, baking soda)
- 700 ml brandewijn of cognac
- 180 ml suikersiroop
Snijd de wortel in zo klein mogelijke stukjes en giet er een kopje kokend water over, waarin 10 gram zuiveringszout is opgelost. Doe de wortelstukjes na twee dagen in een zeef en spoel ze gronidg na met water. Pers het water er zoveel mogelijk uit en doe ze in een pot. Giet de sterke drank er eveneens in, filter de vloeistof na 10 dagen en voeg de suikersiroop toe. Na een paar weken weer filteren.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 180 ml nodig is voor dit recept.
Opmerking is dat een aardige variatie is om 70 ml brandewijn te vervangen door rum en 50 ml suikersiroop door 70 ml honing.
Naam Recept: Half om half
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Likeur werd in 1852 op de markt gebracht, buitengewoon populair in Berlijn. Recept komt uit oudere boeken, niet het originele recept maar een zeer smakelijke variatie. De naam half om half heeft betrekking op de samenstelling: bitter maar ook zoet.
Voor 1 liter likeur (43 vol.%)
- 40 gram sinaasappelschillen
- 8 gram citroenschillen
- 6 gram angustorabast
- 10 gram curaçaoschillen
- 3 gram kardemom
- 3 gram kaneelstaaf
- 1 gram gentiaanwortel
- 2 gram viooltjeswortel (iriswortel)
- 0,5 gram galangawortel
- 160 ml alcohol 96 vol.%
- 200 ml brandewijn
- 440 ml wodka
- 200 ml madeira
- 300 ml suikersiroop
Schil de sinaasappels en de citroenen zeer dun zodat er geen wit meekomt. Maal de kruiden grof in de vijzel en zet alles in de alcohol, wijn en andere sterke drank, Laat dit twee tot drie weken staan, schud zo nu en dan even. Filtreer en pers de pulp goed uit. Voeg de suikersiroop toe en filtreer na een paar weken. Desgewenst de drank kleuren met gebrande suiker of karamelkleurstof.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 300 ml nodig is voor dit recept.
Opmerking:
Angosturabast (Cusparia febrifuga) is tegenwoordig stukken moeilijker te vinden, suggesties zijn, gespecialiseerde kruidenapotheken, bitter‑ en amaro‑leveranciers, sommige Duitse of Oostenrijkse Rohstoff‑handelaren. Indien niet te vinden, beste benaderingen zijn
- Gentiaan, kaneel en klein beetje kruidnagel
- Quassiahout, spaarzaam, max 2 a 3 gram
Naam Recept: Kloosterlikeur
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Likeur wordt genoemd als imitatielikeur van een Karthuizerkloosterlikeur.
Voor 1 liter likeur (37 vol.%)
- 1 gram selderijzaad
- 1 gram saliebladeren
- 1 gram tijm
- 1 gram foeilie
- 1 gram kruidnagels
- 1 gram kaneelstaaf
- 2 gram kardemom
- 3 gram angelicazaad
- 5 gram angelicawortel
- 5 gram kamillebloemen
- 5 gram alsem
- 10 gram hyssopbloed
- 10 gram pepermuntbladeren
- 12 gram arnicabloemen
- 20 gram citroenmelisse
- 100 ml cognac
- 80 ml wodka
- 20 ml rum
- 250 ml alcohol 96 vol.%
- 250 ml samos of madeira
- 250 ml suikersiroop
- 50 ml honing
- Gebrande suiker, optioneel voor kleuring, kan ook met karamelkleurstof gedaan worden.
Maal de kruiden en specijeren grof in een vijzel, laat ze tweek weken trekken op cognac en wodka. Voeg na het filteren de rum, 96% alcohol, de samos, suikersorrop en honing toe. Kleur de drank met de gebrande suiker of karamelkleurstof.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 250 ml nodig is voor dit recept.
Opmerking:
De genoemde samos is een zoete Griekse muskaatwijn van het eiland Samos.
Naam Recept: Rosmarijnlikeur
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Raakt in de vergetelheid omstreeks 1900, recept komt uit 1863.
Voor 1 liter likeur (27 vol.%)
- 30 gram verse rozemarijnbladeren
- 4 gram majoraan
- 2 gram anijs
- 1 gram foelie
- 700 ml gin of aquavit
- 300 ml suikersiroop
Doe de rosmarijnbladeren met de majoraan, de anijs en de foelie in een pot, overgiet met sterke drank en filter na drie tot vier dagen. Voeg suikersiroop toe en indien nodig filter nogmaals na een aantal weken.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 300 ml nodig is voor dit recept.
Verdere opmerking die gemaakt wordt vanuit de auteur is dat deze gekleurd kan worden met groene voedselkleurstof.
Naam Recept: Selderijlikeur
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Wordt bijzondere trakaktie voor de gasten genoemd.
Voor 1 liter likeur (27 vol.%)
- 100 gram selderijnknol (schoongemaakt)
- 10 gram selderijzaad
- 700 ml gin of wodka
- 300 ml suikersiroop
Schil de selderijknol en schaaf deze, maak de selderijzaden fijn en voeg ze erbij. Overgieten met drank en een week laten staan. Filtreer erna en pers de pulp goed uit. Voeg de suikersiroop toe en filtreer na een paar weken nogmaals.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 300 ml nodig is voor dit recept.
Naam Recept: Stonsdorfer
Auteur: Claus Arius (1929 – 2004)
Titel: Zelf Likeur Maken
Jaar van uitgave: 1983
ISBN: 90 245 0797 9
Een van de beroemdste halfbitters die oorspronkelijk uit het Reuzengebergte komt, recept is een vereenvoudigde versie.
Voor 1,4 liter likeur (35 vol.%)
- 2 gram angelicawortel
- 10 gram anijs
- 1 gram bonenkruid
- 4 gram kinabast
- 5 gram curaçaoschillen
- 2 gram gentiaanwortel
- 3 gram galangawortel
- 15 gram sint-jansbrood (carobe)
- 3 gram koriander
- 3 gram drop
- 2 gram kruidnagels
- 2 gram pepermuntbladeren
- 8 gram oranjeappelschillen
- 2 gram piment
- 5 gram steranijs
- 2 gram tijm
- 2 gram kaneel
- 4 gram kalmoeswortel
- 380 ml alcohol 96 vol.%
- 280 ml graanbrandewijn
- 100 ml vermouth
- 240 ml bosbessensap
- 400 ml suikersiroop
Maak de kruiden en specijeren fijn in een vijzel. Doe alles in een pot en meng de alcohol en de andere dranken erdoor. Laat dit tien dagen staan en schud zo nu en dan even. Dan filteren en ook het bosbessensap door de filter laten lopen, suikersiroop toevoegen en na een paar weken rusten nogmaals filteren.
Voor de suikersiroop, voeg 200 ml water, 500 gram suiker toe, breng aan de kook en voeg 0,5 gram wijnsteenzuur of citroenzuur toe, laat 10 minuten zachtjes doorkoken. Laat afkoelen en vul aan tot 500 ml met water. Let wel dat slechts 400 ml nodig is voor dit recept.